Mời chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hoá để tham khảo ý kiến
Liên quan đến việc sắp xếp thôn, tổ dân phố tại Tp.Huế, nhằm làm rõ một số vấn đề xung quanh việc gìn giữ và bảo tồn các tên gọi làng cổ mang giá trị văn hoá, lịch sử đã có từ lâu. Ngày 22/6, trao đổi với Người Đưa Tin, ông Phan Trọng Nghĩa, Chủ tịch UBND phường Hoá Châu, Tp.Huế cho biết, đến nay, việc triển khai thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố của phường hoàn toàn đảm bảo theo đúng lộ trình quy định.
Theo ông Nghĩa, chính quyền địa phương cũng đã triển khai lấy ý kiến của cử tri và đa số được bà con ủng hộ. Bên cạnh đó, phường cũng đã tổ chức hội thảo và mời các chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hoá, lịch sử như: Trần Đại Vinh, Phan Tiến Dũng, Nguyễn Xuân Hoa để tham khảo các ý kiến về công tác đặt tên sau sắp xếp nhằm gìn giữ và bảo tồn các tên gọi của các làng cổ mang giá trị văn hoá, lịch sử trên địa bàn.
Trong khi đó, anh Nguyễn Tiến Thành, một người dân sinh sống tại phường Hoá Châu chia sẻ, anh rất đồng tình và ủng hộ chủ trương sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố trên địa bàn nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý.
"Tuy nhiên, tôi rất mong chính quyền địa phương sẽ cân nhắc kỹ lưỡng trong quá trình triển khai, đặc biệt là việc bảo tồn những tên làng cổ đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Đây không chỉ là những địa danh quen thuộc mà còn là những giá trị văn hoá, lịch sử gắn liền với truyền thống và bản sắc của quê hương cần được gìn giữ, phát huy", anh Thành nói.
Cần dựa trên sự hội tụ của ba tiêu chí cốt lõi
Liên quan đến vấn đề này, trò chuyện với PV, TS. Trần Đình Hằng, Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại Tp.Huế cho biết, để bảo tồn địa danh truyền thống một cách khoa học và hợp lòng dân, điểm tiên quyết là phải xây dựng hệ tiêu chí định hướng rõ ràng nhằm xác định đúng "sức nặng" của từng tên gọi trước khi sáp nhập.
UBND phường Hóa Châu tổ chức hội thảo góp ý phương án đặt tên tổ dân phố sau sắp xếp với sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử có tên tuổi.
Thay vì áp dụng lối cào bằng cơ học, tên làng được chọn làm đại diện cho cộng đồng mới cần dựa trên sự hội tụ của ba tiêu chí cốt lõi như: Chiều sâu lịch sử - văn hóa thông qua niên đại xuất hiện sớm trong sử liệu cổ hoặc gắn liền với thuở lập làng; tính biểu tượng - nhận diện cao trong tâm thức dân gian cũng như hệ thống di tích đã được xếp hạng; và cuối cùng là yếu tố tâm lý - sự đồng thuận để khơi dậy niềm tự hào chung, xoa dịu "tự ái làng xã" của cư dân.
Theo TS. Trần Đình Hằng, trên nền tảng hệ tiêu chí đó, các phàm lệ đặt tên khi sáp nhập phải được tuân thủ nghiêm ngặt qua từng cấp độ ưu tiên. Trước hết, nguyên tắc trở lại danh xưng cội nguồn được xem là lựa chọn tối ưu khi các thôn sáp nhập vốn có cùng một gốc tách ra trong lịch sử. Trong trường hợp các thôn khác nguồn gốc, cần áp dụng nguyên tắc bảo tồn tên gọi có giá trị ưu trội hơn, đồng thời lưu niệm danh xưng của thôn còn lại tại các công trình công cộng như đường phố, trường học để giữ gìn bản sắc địa phương.
Đối với những địa bàn mà tên cũ quá mới hoặc dễ gây mất đoàn kết, phàm lệ ứng xử phù hợp là tuyệt đối không gộp chữ, mà chủ động địa danh hóa bằng các thực thể tự nhiên như sông, núi, đầm phá hoặc di sản văn hóa chung của vùng đất. Đặc biệt, trong suốt tiến trình này, các nhà quản lý cần thận trọng, tuyệt đối tránh việc tạo ra những tên ghép vô nghĩa làm mất đi âm vận trang nhã thuần Việt, Hán - Nôm, đồng thời loại bỏ xu hướng "số hóa" vô hồn, lạnh lẽo, nhằm ngăn chặn nguy cơ làm biến mất các "hóa thạch văn hóa" và xơ cứng không gian di sản quê hương.
"Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố cần đặt tính nhân văn và dòng chảy lịch sử lên trên các phép cộng hành chính cơ học. Trước hết, chính quyền cần chú trọng đến chiều sâu sử liệu và niên đại cổ bằng việc ưu tiên khôi phục, bảo lưu các địa danh xuất hiện sớm trong các bộ chí cổ như: Ô Châu cận lục hay Phủ biên tạp lục.
Đồng thời, cần cân nhắc đến sức nặng di sản và giá trị ưu trội của những làng gắn liền với các di sản, di tích, nghề thủ công đặc trưng nổi bật. Thay vì cắt xẻ hay ghép chữ khiên cưỡng, phương án tối ưu là ứng xử theo cội nguồn không gian gốc, trả lại danh xưng nguyên bản trước đây.
Ở đây, buộc phải nương theo tâm lý cộng đồng và lòng dân để tìm kiếm sự đồng thuận từ các bậc cao niên, trưởng họ, tuyệt đối tránh các tên ghép vô nghĩa hay số hóa làm mất đi căn cước xứ sở. Sau cùng, không thể tách rời địa danh khỏi thực thể địa lý và sinh kế tự nhiên đã dệt nên bản sắc văn hoá cộng đồng, như yếu tố sông nước dọc lưu vực sông, đầm phá Tam Giang…", TS. Trần Đình Hằng nhấn mạnh.
TS. Trần Đình Hằng khẳng định, dựa trên các nghiên cứu và thực tiễn tham vấn tại vùng di sản Huế, việc thay đổi hoặc xóa bỏ tên gọi của các làng cổ trong quá trình sáp nhập hành chính sẽ để lại những hệ lụy sâu sắc, trực tiếp làm đứt gãy dòng chảy lịch sử và tước đoạt "căn cước văn hóa" của xứ sở.
Mỗi địa danh cổ ổn định qua hàng thế kỷ không đơn thuần là danh xưng hành chính, mà chính là những "hóa thạch văn hóa" sống động mang tính thiêng và mã định danh lịch sử trong tâm thức con người. Việc áp đặt các tên ghép khiên cưỡng, chắp vá hay số hóa vô hồn sẽ trực tiếp xóa sổ tính triết lý, âm hưởng Hán - Nôm trang nhã cùng khát vọng nhân sinh mà tiền nhân đã gửi gắm.
Hơn nữa, nó còn xóa nhòa ký ức lịch sử gắn liền với công trạng mở cõi, lập làng của tiền nhân, tạo ra cảm giác mất mát, hụt hẫng di sản và dễ chạm vào "tự ái làng xã", gây rạn nứt khối đoàn kết cộng đồng. Hệ lụy lâu dài và nguy hại nhất là sự đứt gãy sợi dây liên kết di sản giữa các thế hệ, khiến con cháu mai sau lớn lên trong một không gian hành chính cô độc, hoàn toàn mất đi niềm tự hào cội nguồn, không còn biết quê hương mình thực sự gọi là gì khi "hương hỏa" văn hóa đã mãi bị lãng quên.
Công Định
